Phẩm Quán Chiếu Vô Thường

Source: https://langmai.org/tang-kinh-cac/kinh-van/kinh-moi-dich/ket-mot-trang-hoa/kinh-quan-chieu-vo-thuong  November 15, 2018

Ngày nay đã qua
Đời sống ngắn lại
Hãy nhìn cho kỹ
Ta đã làm gì?
Đại chúng hãy cùng tinh tấn
Thực tập hết hòng
Sống cho sâu sắc và thảnh thơi
Hãy nhớ vô thường
Đừng để tháng ngày trôi qua oan uổng.

 

Vô thường phẩm  Pháp Cú kinh đệ nhất

Kinh Quán Chiếu Vô Thường

Dịch từ kinh Pháp Cú trong Hán tạng

Kinh thứ 1

Vô thường là một phép quán, giúp cho ta thấy được tính cách biến đổi thành hoại mau chóng của hình hài cũng như của mọi vật, trong đó có cả tâm ý. Quán vô thường giúp ta trân quý những gì đang có mặt và sống được sâu sắc mỗi giây phút của sự sống hằng ngày. Quán vô thường ta sẽ buông bỏ được những gì phù hoa, không thật, không đem lại bình an thật sự cho ta sau này. Vô thường cũng là một phép thiền định. Cái thấy vô thường đưa tới cái thấy vô ngã và tháo gỡ được cho ta tất cả các phiền não như tham, giận, kiêu căng…

Tôi rất thích bài kệ đầu: Ý thức là mình vừa mới ngủ dậy thì nên mở tâm vui mừng. Ngày xưa tôi đã viết bài hát “Thức dậy hôm nay tôi thấy trời xanh, chắp tay tôi cám ơn đời mầu nhiệm…”. Tôi cũng đã viết bài kệ:

“Thức dậy mỉm miệng cười
Hăm bốn giờ tinh khôi
Xin nguyện sống trọn vẹn
Mắt thương nhìn cuộc đời”.

Bài kệ thứ hai tóm thu được toàn bộ giáo lý đạo Bụt: đó là bài kệ nổi tiếng:

“Chư hạnh vô thường
Thị sinh diệt pháp
Sinh diệt diệt dĩ
Tịch diệt vi lạc”

Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường, có sinh rồi thì phải có diệt. Nếu vượt được ý niệm sinh diệt thì tiếp xúc được với cái vui của Niết Bàn. Hai câu đầu nói về thế giới hiện tượng hữu vi, hai câu sau nói về thế giới bản thể vô vi. Niết Bàn và Sinh Diệt không phải là hai thực tại tách rời nhau.

Bài kệ thứ 13 đã được đưa vào Thiền Môn Nhật Tụng để xướng trong buổi công phu chiều: “Thị nhật dĩ quá, mạng diệc tùy giảm, như thiểu thủy ngư, tư hữu hà lạc…”. Tại Làng Mai bài kệ vô thường đã được dựng lại như sau:

Ngày nay đã qua
Đời sống ngắn lại
Hãy nhìn cho kỹ
Ta đã làm gì?
Đại chúng hãy cùng tinh tấn thực tập hết lòng
Sống cho sâu sắc và thảnh thơi
Hãy nhớ vô thường
Đừng để tháng ngày trôi đi oan uổng.”

 

Bài kệ 1

Thụy miên giải ngụ                             
Nghi hoan hỉ tư                            
     
Thính ngã sở thuyết
                          
Soạn kí Phật ngôn 
                          

Ý thức là mình vừa ngủ dậy thì nên mở tâm vui mừng. Hãy lắng nghe những lời sau đây ghi chép lại giáo lý của Bụt.

Bài kệ 2

Sở hạnh phi thường                             
Vị hưng suy Pháp                          
     
Phu sanh triếp tử                          
     
Thử diệt vi lạc                               
     

Tất cả các hành đều vô thường, tất cả đều là những cái đã được hình thành và đều sẽ phải suy yếu. Hễ có sinh là phải có diệt. Vượt thoát được cái sinh cái diệt ấy là hạnh phúc lớn.

 

Bài kệ 3
Thí như đào gia                           
     
Duyên thực tác khí                      
     
Nhất thiết yếu hoại                       
     
Nhân mạng diệc nhiên                  
     

Như người thợ gốm sử dụng khuôn và đất sét để nặn ra các vật dụng, tất cả những gì được tạo tác ra cuối cùng cũng đều phải bị hư hoại. Mạng sống con người cũng thế.

 

Bài kệ 4
Như hà sử lưu                              
    
Vãng nhi bất phản                         
     
Nhân mạng như thị                        
     
Thệ giả bất hoàn                           
     

Như con sông chảy xiết, đi mà không trở lại, mạng sống con người cũng như thế, một khi đi qua thì không trở về, già đi thì không trẻ trở lại.

Bài kệ 5
Thí nhân thao trượng                    
     
Hành mục thực ngưu                     
     
Lão tử do nhiên                            
     
Diệc dưỡng mạng khứ                   
     

Như kẻ mục đồng cầm gậy lùa bò đi ăn cỏ, cái già và cái chết cũng lùa mạng sống của chúng ta đi về nẻo chết.

 

Bài kệ 6
Thiên bách phi nhất
                            
Tộc tính nam nữ                            
     
Trữ tụ tài sản
                                     
Vô bất suy tang                             
     

Bất cứ ai, bất cứ là nam hay là nữ, bất cứ thuộc dòng họ nào, trăm ngàn như một, dù có chất chứa tài sản nhiều cách mấy cũng không ai thoát khỏi sự suy tàn.

 

Bài kệ 7
Sanh giả nhật dạ                           
     
Mạng tự công tước                       
     
Thọ chi tiêu tận                             
     
Như huỳnh xuyên thủy                    
    穿 

Mỗi ngày mỗi đêm, sinh mạng tự giảm xuống, tuổi thọ cứ tiêu hao dần dần cho đến hết, như nước cạn trong hồ.

Bài kệ 8
Thường giả giai tận                        
     
Cao giả diệc đọa                           
     
Hợp hội hữu  ly                             
     
Sanh giả hữu tử                            
     
Cái còn dù có dài lâu cách mấy cuối cùng cũng phải trở thành cái hết, cái cao trở thành cái thấp, cái phối hợp đi tới cái ly tan, cái sinh đưa tới cái tử.

 

Bài kệ 9
Chúng sanh tướng khắc                
     
Dĩ tang kỳ mạng                           
     
Tùy hành sở đọa                           
     
Tự thọ ương phước                      
     

Các loài chúng sanh thường xung đột với nhau, do đó mà mạng sống bị tan vỡ, tùy theo hành động của mình mà bị sa đọa hoặc nhận chịu tai ương hoặc thừa hưởng phúc báo.

 

Bài kệ 10
Lão kiến khổ thống                        
     
Tử tức ý khứ                                 
     
Lạc gia phược ngục  
                         
Tham thế bất đoạn                        
     

Tuổi già phải gánh chịu đau nhức, khi chết, trước khi tâm thức lìa bỏ thân xác thì lại bị sự tham tiếc gia đình ràng buộc như nơi chốn tù ngục, như vậy thì không thể chấm dứt được luân hồi trong thế gian.

 

Bài kệ 11
Đốt ta lão chí                                
     
Sắc biến tác mạo                          
     
Thiểu thời như ý                            
     
Lão kiến đạo tạ                             
     

Thương biết bao nhiêu! Khi tuổi già đến, nhan sắc biến đổi, suy tàn, ít có điều như ý, tuổi già chỉ thấy dẫm chân tại chỗ.

 

Bài kệ 12
Tuy thọ bách tuế                            
     
Diệc tử quá khứ                            
     
Vi lão sở yếm                               
     
Bệnh điều chí tế                            
     

Dù có sống tới một trăm tuổi rồi cũng phải chết, tuổi già hay trở nên ngán ngẩm, bệnh tật liên miên cho đến hết đời.

 

Bài kệ 13
Thị nhật dĩ quá                             
     
Mạng tức tùy giảm                       
     
Như thiểu thủy ngư                       
     
Tư hữu hà lạc                              
     

Ngày hôm nay đã qua, mạng sống theo đó mà rút ngắn lại, tình trạng giống tình trạng con cá thiếu nước, còn có cái vui gì?
 

Bài kệ 14
Lão tắc sắc suy                              
     
Sở bệnh tự hoại                              
     
Hình bại hủ hủ                                 
     
Mạng chung tự nhiên                       
     

Tuổi già thì nhan sắc tàn phai, bệnh tật hủy hoại cơ thể, hình hài suy yếu hư nát, tất nhiên phải chết.

 

Bài kệ 15
Thị thân hà dụng                          
     
Hằng lậu xú xứ                            
     
Vi bệnh sở khốn                          
     
Hữu lão tử hoạn                          
     

Thân này cần được sử dụng như thế nào? Từ đó chảy ra những chất bất tịnh, bị bệnh tật đưa vào tình trạng khốn đốn. Cái nạn già và chết luôn luôn có đó.

Bài kệ 16
Thị dục tự tứ                                 
     
Phi pháp thị tăng                           
     
Bất kiến văn biến                          
     
Thọ mạng vô thường                     
     

Cứ mặc ý phóng túng trong vòng tham dục thì những điều trái với đạo lý càng ngày càng dồn chứa thêm. Chưa từng thấy cái nghe về sự vô thường biến thiên của vạn pháp cho nên người ta không biết là thọ mạng cũng vô thường.

 

Bài kệ 17
Phi hữu tử thị                               
     
Diệc phi phụ huynh
                            
Vi tử sở bách                               
     
Vô thân khả hỗ                             
     

Dù có con cháu, dù có cha anh ở đấy đi nữa thì khi thần chết đến mời, không người thân nào có thể nương tựa giúp giữ mình ở lại.
 

Bài kệ 18
Trú dạ mạn nọa
                                 
Lão bất chỉ dâm                            
     
Hữu tài bất thí                              
     
Bất thọ Phật ngôn                         
     
Hữu thử tứ tệ
                                    
Vi tự xâm khi                                
     

Đêm ngày kiêu mạn, lười biếng, cho đến già rồi vẫn còn giữ thói dâm dật, có của mà không chịu chia sẻ cho kẻ thiếu thốn, chẳng biết vâng làm theo lời Bụt dạy, chính những cái thói xấu ác này sẽ làm hại chính mình.

 

Bài kệ 19
Phi không phi hải trung               
       
Phi nhập sơn thạch gian             
       
Vô hữu địa phương sở               
       
Thoát chi bất thọ tử                    
       

Dù có đi trốn tới một địa phương nào đi nữa, trên không trung, dưới đáy biển hay trong hốc núi cũng không thể nào thoát được cái chết.
 

Bài kệ 20
Thị vụ thị ngô tác                         
       
Đương tác lệnh trí thị                  
       
Nhân vi thử táo nhiễu                  
       
Lý tiễn lão tử ưu 
                              

Sự việc xảy ra như đã xảy ra trong hiện tại, là do tự ta gây ra, sự việc sẽ xảy ra trong tương lai cũng thế, là do tự ta cả. Con người lâm vào tình trạng nhiễu loạn thảm thương như thế cho nên cứ phải mãi mãi đi tới với nỗi lo âu về cái già và cái chết.

 

Bài kệ 21
Tri thử năng tự tịnh                      
       
Như thị kiến sanh tận                   
       
Tỳ-kheo yếm ma binh                   
       
Tùng sanh tử đắc độ                    
       

Biết được như thế ta phải cương quyết tự thanh tịnh hóa thân tâm và làm khô cạn chất liệu luân hồi. Vị khất sĩ làm được như vậy mới mong thoát được vòng vây của binh đội ma vương và vượt thoát được lưới sinh tử.Ngày nay đã qua

Đời sống ngắn lại
Hãy nhìn cho kỹ
Ta đã làm gì?
Đại chúng hãy cùng tinh tấn
Thực tập hết hòng
Sống cho sâu sắc và thảnh thơi
Hãy nhớ vô thường
Đừng để tháng ngày trôi qua oan uổng.

 

Vô thường phẩm  Pháp Cú kinh đệ nhất

Kinh Quán Chiếu Vô Thường

Dịch từ kinh Pháp Cú trong Hán tạng

Kinh thứ 1

Vô thường là một phép quán, giúp cho ta thấy được tính cách biến đổi thành hoại mau chóng của hình hài cũng như của mọi vật, trong đó có cả tâm ý. Quán vô thường giúp ta trân quý những gì đang có mặt và sống được sâu sắc mỗi giây phút của sự sống hằng ngày. Quán vô thường ta sẽ buông bỏ được những gì phù hoa, không thật, không đem lại bình an thật sự cho ta sau này. Vô thường cũng là một phép thiền định. Cái thấy vô thường đưa tới cái thấy vô ngã và tháo gỡ được cho ta tất cả các phiền não như tham, giận, kiêu căng…

Tôi rất thích bài kệ đầu: Ý thức là mình vừa mới ngủ dậy thì nên mở tâm vui mừng. Ngày xưa tôi đã viết bài hát “Thức dậy hôm nay tôi thấy trời xanh, chắp tay tôi cám ơn đời mầu nhiệm…”. Tôi cũng đã viết bài kệ:

“Thức dậy mỉm miệng cười
Hăm bốn giờ tinh khôi
Xin nguyện sống trọn vẹn
Mắt thương nhìn cuộc đời”.

Bài kệ thứ hai tóm thu được toàn bộ giáo lý đạo Bụt: đó là bài kệ nổi tiếng:

“Chư hạnh vô thường
Thị sinh diệt pháp
Sinh diệt diệt dĩ
Tịch diệt vi lạc”

Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường, có sinh rồi thì phải có diệt. Nếu vượt được ý niệm sinh diệt thì tiếp xúc được với cái vui của Niết Bàn. Hai câu đầu nói về thế giới hiện tượng hữu vi, hai câu sau nói về thế giới bản thể vô vi. Niết Bàn và Sinh Diệt không phải là hai thực tại tách rời nhau.

Bài kệ thứ 13 đã được đưa vào Thiền Môn Nhật Tụng để xướng trong buổi công phu chiều: “Thị nhật dĩ quá, mạng diệc tùy giảm, như thiểu thủy ngư, tư hữu hà lạc…”. Tại Làng Mai bài kệ vô thường đã được dựng lại như sau:

Ngày nay đã qua
Đời sống ngắn lại
Hãy nhìn cho kỹ
Ta đã làm gì?
Đại chúng hãy cùng tinh tấn thực tập hết lòng
Sống cho sâu sắc và thảnh thơi
Hãy nhớ vô thường
Đừng để tháng ngày trôi đi oan uổng.”

 

Bài kệ 1

Thụy miên giải ngụ                             
Nghi hoan hỉ tư                            
     
Thính ngã sở thuyết
                          
Soạn kí Phật ngôn 
                          

Ý thức là mình vừa ngủ dậy thì nên mở tâm vui mừng. Hãy lắng nghe những lời sau đây ghi chép lại giáo lý của Bụt.

 

Bài kệ 2
Sở hạnh phi thường                       
     
Vị hưng suy Pháp                          
     
Phu sanh triếp tử                          
     
Thử diệt vi lạc                               
     

Tất cả các hành đều vô thường, tất cả đều là những cái đã được hình thành và đều sẽ phải suy yếu. Hễ có sinh là phải có diệt. Vượt thoát được cái sinh cái diệt ấy là hạnh phúc lớn.

 

Bài kệ 3
Thí như đào gia                           
     
Duyên thực tác khí                      
     
Nhất thiết yếu hoại                       
     
Nhân mạng diệc nhiên                  
     

Như người thợ gốm sử dụng khuôn và đất sét để nặn ra các vật dụng, tất cả những gì được tạo tác ra cuối cùng cũng đều phải bị hư hoại. Mạng sống con người cũng thế.

 

Bài kệ 4
Như hà sử lưu                              
    
Vãng nhi bất phản                         
     
Nhân mạng như thị                        
     
Thệ giả bất hoàn                           
     

Như con sông chảy xiết, đi mà không trở lại, mạng sống con người cũng như thế, một khi đi qua thì không trở về, già đi thì không trẻ trở lại.

Bài kệ 5
Thí nhân thao trượng                    
     
Hành mục thực ngưu                     
     
Lão tử do nhiên                            
     
Diệc dưỡng mạng khứ                   
     

Như kẻ mục đồng cầm gậy lùa bò đi ăn cỏ, cái già và cái chết cũng lùa mạng sống của chúng ta đi về nẻo chết.

 

Bài kệ 6
Thiên bách phi nhất
                            
Tộc tính nam nữ                            
     
Trữ tụ tài sản
                                     
Vô bất suy tang                             
     

Bất cứ ai, bất cứ là nam hay là nữ, bất cứ thuộc dòng họ nào, trăm ngàn như một, dù có chất chứa tài sản nhiều cách mấy cũng không ai thoát khỏi sự suy tàn.

 

Bài kệ 7
Sanh giả nhật dạ                           
     
Mạng tự công tước                       
     
Thọ chi tiêu tận                             
     
Như huỳnh xuyên thủy                    
    穿 

Mỗi ngày mỗi đêm, sinh mạng tự giảm xuống, tuổi thọ cứ tiêu hao dần dần cho đến hết, như nước cạn trong hồ.

Bài kệ 8
Thường giả giai tận                        
     
Cao giả diệc đọa                           
     
Hợp hội hữu  ly                             
     
Sanh giả hữu tử                            
     
Cái còn dù có dài lâu cách mấy cuối cùng cũng phải trở thành cái hết, cái cao trở thành cái thấp, cái phối hợp đi tới cái ly tan, cái sinh đưa tới cái tử.

 

Bài kệ 9
Chúng sanh tướng khắc                
     
Dĩ tang kỳ mạng                           
     
Tùy hành sở đọa                           
     
Tự thọ ương phước                      
     

Các loài chúng sanh thường xung đột với nhau, do đó mà mạng sống bị tan vỡ, tùy theo hành động của mình mà bị sa đọa hoặc nhận chịu tai ương hoặc thừa hưởng phúc báo.

 

Bài kệ 10
Lão kiến khổ thống                        
     
Tử tức ý khứ                                 
     
Lạc gia phược ngục  
                         
Tham thế bất đoạn                        
     

Tuổi già phải gánh chịu đau nhức, khi chết, trước khi tâm thức lìa bỏ thân xác thì lại bị sự tham tiếc gia đình ràng buộc như nơi chốn tù ngục, như vậy thì không thể chấm dứt được luân hồi trong thế gian.

 

Bài kệ 11
Đốt ta lão chí                                
     
Sắc biến tác mạo                          
     
Thiểu thời như ý                            
     
Lão kiến đạo tạ                             
     

Thương biết bao nhiêu! Khi tuổi già đến, nhan sắc biến đổi, suy tàn, ít có điều như ý, tuổi già chỉ thấy dẫm chân tại chỗ.

 

Bài kệ 12
Tuy thọ bách tuế                            
     
Diệc tử quá khứ                            
     
Vi lão sở yếm                               
     
Bệnh điều chí tế                            
     

Dù có sống tới một trăm tuổi rồi cũng phải chết, tuổi già hay trở nên ngán ngẩm, bệnh tật liên miên cho đến hết đời.

 

Bài kệ 13
Thị nhật dĩ quá                             
     
Mạng tức tùy giảm                       
     
Như thiểu thủy ngư                       
     
Tư hữu hà lạc                              
     

Ngày hôm nay đã qua, mạng sống theo đó mà rút ngắn lại, tình trạng giống tình trạng con cá thiếu nước, còn có cái vui gì?
 

Bài kệ 14
Lão tắc sắc suy                              
     
Sở bệnh tự hoại                              
     
Hình bại hủ hủ                                 
     
Mạng chung tự nhiên                       
     

Tuổi già thì nhan sắc tàn phai, bệnh tật hủy hoại cơ thể, hình hài suy yếu hư nát, tất nhiên phải chết.

 

Bài kệ 15
Thị thân hà dụng                          
     
Hằng lậu xú xứ                            
     
Vi bệnh sở khốn                          
     
Hữu lão tử hoạn                          
     

Thân này cần được sử dụng như thế nào? Từ đó chảy ra những chất bất tịnh, bị bệnh tật đưa vào tình trạng khốn đốn. Cái nạn già và chết luôn luôn có đó.

Bài kệ 16
Thị dục tự tứ                                 
     
Phi pháp thị tăng                           
     
Bất kiến văn biến                          
     
Thọ mạng vô thường                     
     

Cứ mặc ý phóng túng trong vòng tham dục thì những điều trái với đạo lý càng ngày càng dồn chứa thêm. Chưa từng thấy cái nghe về sự vô thường biến thiên của vạn pháp cho nên người ta không biết là thọ mạng cũng vô thường.

 

Bài kệ 17
Phi hữu tử thị                               
     
Diệc phi phụ huynh
                            
Vi tử sở bách                               
     
Vô thân khả hỗ                             
     

Dù có con cháu, dù có cha anh ở đấy đi nữa thì khi thần chết đến mời, không người thân nào có thể nương tựa giúp giữ mình ở lại.
 

Bài kệ 18
Trú dạ mạn nọa
                                 
Lão bất chỉ dâm                            
     
Hữu tài bất thí                              
     
Bất thọ Phật ngôn                         
     
Hữu thử tứ tệ
                                    
Vi tự xâm khi                                
     

Đêm ngày kiêu mạn, lười biếng, cho đến già rồi vẫn còn giữ thói dâm dật, có của mà không chịu chia sẻ cho kẻ thiếu thốn, chẳng biết vâng làm theo lời Bụt dạy, chính những cái thói xấu ác này sẽ làm hại chính mình.

 

Bài kệ 19
Phi không phi hải trung               
       
Phi nhập sơn thạch gian             
       
Vô hữu địa phương sở               
       
Thoát chi bất thọ tử                    
       

Dù có đi trốn tới một địa phương nào đi nữa, trên không trung, dưới đáy biển hay trong hốc núi cũng không thể nào thoát được cái chết.
 

Bài kệ 20
Thị vụ thị ngô tác                         
       
Đương tác lệnh trí thị                  
       
Nhân vi thử táo nhiễu                  
       
Lý tiễn lão tử ưu 
                              

Sự việc xảy ra như đã xảy ra trong hiện tại, là do tự ta gây ra, sự việc sẽ xảy ra trong tương lai cũng thế, là do tự ta cả. Con người lâm vào tình trạng nhiễu loạn thảm thương như thế cho nên cứ phải mãi mãi đi tới với nỗi lo âu về cái già và cái chết.

 

Bài kệ 21
Tri thử năng tự tịnh                      
       
Như thị kiến sanh tận                   
       
Tỳ-kheo yếm ma binh                   
       
Tùng sanh tử đắc độ                    
       

Biết được như thế ta phải cương quyết tự thanh tịnh hóa thân tâm và làm khô cạn chất liệu luân hồi. Vị khất sĩ làm được như vậy mới mong thoát được vòng vây của binh đội ma vương và vượt thoát được lưới sinh tử.