Kết Một Tràng Hoa -
Phẩm Con Đường

Source: https://langmai.org/tang-kinh-cac/kinh-van/kinh-moi-dich/ket-mot-trang-hoa/kinh-con-duong/                December 13, 2018

Không có con đường đưa tới hạnh phúc. Hạnh phúc chính là con đường.  

Không có con đường đưa tới niết bàn. Niết bàn chính là con đường.

 Đạo Hành Phẩm Pháp Cú Kinh đệ nhị thập bát

道行品法句經第二十八

Kinh Con Đường

Dịch từ kinh Pháp Cú trong Hán tạng

Kinh thứ 28

 

Phẩm này có 28 bài kệ. Đạo ở đây là đường đạo (magga). Bài kệ thứ nhất nói ngay rằng Bát chánh đạo là con đường tối thượng và Tứ đế là dấu ấn của chánh pháp. Đã được đi trên con đường này thì mình không còn lý do gì phải e ngại và sợ hãi nữa. Đó là nội dung bài thứ 2. Ở Làng Mai ai cũng biết câu: “Đã có đường đi rồi, con không còn lo sợ.” Câu này được trích từ ‘‘Bài tụng hạnh phúc’’ trong sách Nhật Tụng Thiền Môn.

Bài thứ 7 nhắc rằng chánh niệm là trái tim của sự thực tập. Có chánh niệm thì tà niệm được nhận diện, không còn phát khởi. Chánh niệm thành công sẽ đem tới sự thành công của 7 chi phần khác trong Bát chánh đạo.

Bài 17 dạy rằng sự nghiệp lớn lao nhất là trí tuệ. Đây cũng là một trong tám điều mà các bậc giác ngộ đã đạt tới trong kinh Bát Đại Nhân Giác (Duy tuệ thị nghiệp: sự nghiệp duy nhất là trí tuệ). Các bài 19, 20 và 21 nói tới ba pháp ấn là khổ, không và vô ngã. Bài thứ 23 nhắc lại câu nói của Bụt vào giờ phút thành đạo: người xây cất nhà tù cho ta không còn.

Ba phép quán niệm nói tới trong bài kệ thứ 26 có thể là ba phép quán niệm về vô thường, không và vô ngã; cũng có thể là ba phép tùy niệm: niệm Bụt, niệm Pháp và niệm Tăng. Bài thứ 28 nói tiếp về phép tùy niệm thứ tư là niệm Giới. Ba định nói trong bài kệ thứ 27 có thể là không, vô tướng và vô tác, còn gọi là ba cánh cửa giải thoát. Ba chữ hành vô lượng có thể là hành trì bốn vô lượng tâm tức là từ, bi, hỷ và xả; cũng có thể có nghĩa là đạt tới chỗ cao nhất của chứng ngộ. Câu ‘‘đắc tam tam quật trừ’’ trong nguyên văn có thể được hiểu là đạt tới ba định ấy thì giải thoát được ba cõi dục, sắc và vô sắc; hoặc thoát được ba con đường dữ là địa ngục, ngạ quỷ và súc sanh. Chữ khuất hay quật (tam khuất) có nghĩa là hang động.

Bài kệ 1

Bát trực tối thượng đạo                         

Tứ đế vi Pháp tích                                 

Bất dâm hành chi tôn                             

Thí đăng tất đắc nhãn                            

Bát chánh là con đường tối thượng. Tứ đế là dấu tích của Pháp. Nếp sống tịnh hạnh là đáng tôn kính nhất. Cúng dường đèn thì sẽ được pháp nhãn (có ánh sáng).

Bài kệ 2

Thị đạo vô phục úy                                 

Kiến tịnh nãi độ thế                                 

Thử năng hoại ma binh                           

Lực hành diệt tà khổ                              

Được đi trên con đường này rồi thì không còn phải lo sợ nữa. Được thanh tịnh hóa rồi thì mới có thể độ đời. Đạo pháp này có thể đánh bại ma quân, tận lực hành trì theo đây thì sẽ diệt được mọi tà khổ.

Bài kệ 3

Ngã dĩ khai chánh đạo                          

Vi đại hiện dị minh                                

Dĩ văn đương tự hành                          

Hành nãi giải tà phược                          

Ta đã mở được con đường chánh đạo. Đó là một sự biểu hiện vĩ đại, sáng chói dị thường. Đã có cơ duyên nghe được thì phải tự mình hành trì, hành trì thì cởi bỏ được những dây ràng buộc tà quấy.

Bài kệ 4

Sanh tử phi thường khổ                        

Năng quán kiến vi tuệ                           

Dục ly nhất thiết khổ                            

Hành đạo nhất thiết trừ                       

Sinh tử là cái khổ phi thường, có khả năng quán chiếu và thấy được thì đạt được tuệ giác. Nếu muốn lìa bỏ tất cả các khổ đau thì phải chuyên cần hành đạo.

Bài kệ 5

Sanh tử phi thường không                    

Năng quán kiến vi tuệ                           

Dục ly nhất thiết khổ                           

Đãn đương cần hành đạo                    

Sinh tử là cái không phi thường, có khả năng quán chiếu và thấy được thì đạt tới tuệ giác. Nếu muốn lìa bỏ tất cả các khổ đau thì phải chuyên cần hành đạo.

Bài kệ 6

Khởi thời đương tức khởi                        

Mạc như ngu phú uyên                            

Dữ đọa dữ chiêm tụ                                

Kế bãi bất tiến đạo                                 

Tới giờ thức dậy thì phải dậy, đừng như bọn ngu phu cứ muốn che lấp vực sâu, sống đời sa đọa không có dũng khí; sợ mệt thì không thể đi tới được trên con đường đạo.

Bài kệ 7

Niệm ưng niệm tắc chánh                      

Niệm bất ưng tức tà                               

Tuệ nhi bất khởi tà                                 

Tư chánh đạo nãi thành                          

Khi nhớ nghĩ thì phải sử dụng chánh niệm, không thể là tà niệm. Có tuệ thì tà niệm không khởi, không có chánh niệm thì tà niệm mới khởi. Phải thực tập tư duy về (bát) chánh đạo thì mới thành tựu được (công phu).

Bài kệ 8

Thận ngôn thủ ý niệm                           

Thân bất thiện bất hành                        

Như thị tam hành trừ                            

Phật thuyết thị đắc đạo                         

Nói năng phải thận trọng, giữ ý cho chánh niệm, cái gì bất thiện thì thân mình không làm, như vậy ba nghiệp được thanh trừ. Bụt nói, nếu được như thế là ta đã nắm được đạo lý.

Bài kệ 9

Đoạn thọ vô phạt bổn                             

Căn tại do phục sanh                             

Trừ căn nãi vô thọ                                  

Tỳ-kheo đắc nê hoàn                             

Chặt cây không bứng gốc, rễ lại mọc thành cây, bứng gốc mới hết cây, do đó vị Tỳ-kheo chứng đắc được Niết Bàn.

Bài kệ 10

Bất năng đoạn thọ                               

Thân thích tướng luyến                        

Tham ý tự phược                                

Như độc mộ nhũ                                  

Nếu không đốn được cây (ái dục), nếu vẫn còn vướng bận trong lòng luyến ái thân thuộc, nếu còn tự trói mình bằng dục ý thì cũng vẫn như một con bê con suốt ngày quanh quẩn bên vú mẹ.

Bài kệ 11

Năng đoạn ý bổn                                  

Sanh tử vô cường                                

Thị vi cận đạo                                      

Tật đắc nê hoàn                                   

Có khả năng cắt đứt được gốc (của dục ý) thì lãnh thổ của sinh tử không còn. Sự thực tập này đưa mình tới gần đạo, chứng đạt Niết Bàn.

Bài kệ 12

Tham dâm trí lão                                 

Sân khuể trí bệnh                                

Ngu si trí tử                                         

Trừ tam đắc đạo                                  

Tham dục đem tới cái già, sân nhuế đem tới cái bệnh, si mê đem tới cái chết; trừ diệt được ba cái ấy thì đắc đạo.

Bài kệ 13

Thích tiền giải hậu                                

Thoát trung độ bỉ                                 

Nhất thiết niệm diệt                               

Vô phục lão tử                                     

Chú thích xong mới nên bình giảng, tự độ thoát rồi mới độ thoát cho người khác; một khi tất cả các (tà) niệm đều đã diệt trừ thì không còn lão tử nữa.

Bài kệ 14

Nhân doanh thê tử                              

Bất quán bệnh pháp                             

Tử mạng tốt chí                                   

Như thủy thoan sậu                               

Con người bận lo âu việc vợ con, không có thời giờ quán chiếu pháp môn điều trị bệnh (khổ), khi cái chết đến thì cũng giống như nước lụt, nó cuốn trôi đi tất cả một cách mau chóng.

Bài kệ 15

Phụ tử bất cứu                                    

Dư thân hà vọng                                  

Mạng tận hỗ thân                                

Như manh thủ đăng                             

Cha con mà còn không cứu được nhau thì làm sao cứu được thân tộc? Khi mạng hết, cầu cứu và đến nương tựa vào một người thân để khỏi chết thì cũng như một người mù đang cầm đèn.

Bài kệ 16

Tuệ giải thị ý                                       

Khả tu kinh giới                                   

Cần hành độ thế                                  

Nhất thiết trừ khổ                                

Tâm ý biết đi theo tuệ giải, có khả năng tu tập, biết đọc kinh, trì giới, siêng năng tu học và độ đời thì ai cũng có thể diệt trừ được khổ đau.

Bài kệ 17

Viễn ly chư uyên                                  

Như phong khước vân                           

Dĩ diệt tư tưởng                                   

Thị vi tri kiến                                       

Xa lìa các dòng lũ lụt, như gió thổi tan mây, biết diệt trừ các vọng tưởng thì sẽ đạt tới tri kiến chân chính.

Bài kệ 18

Trí vi thế trường                                   

Đàm lạc vô vi                                       

Tri thọ chánh giáo                                 

Sanh tử đắc tận                                   

Xem trí tuệ là sự nghiệp quan trọng nhất trong đời, biết thờ ơ với dục lạc, biết thực tập vô vi, biết tiếp nhận chánh giáo thì có thể chấm dứt được sinh tử.

Bài kệ 19

Tri chúng hành không                           

Thị vi tuệ kiến                                      

Bãi yếm thế khổ                                  

Tùng thị đạo trừ                                  

Biết được các hành là không, đó là tuệ giác, biết nhàm chán khổ đau của cuộc đời thì sẽ tìm ra được con đường diệt trừ đau khổ.

Bài kệ 20

Tri chúng hành khổ                               

Thị vi tuệ kiến                                      

Bãi yếm thế khổ                                  

Tùng thị đạo trừ                                  

Biết được các hành là khổ, đó là tuệ kiến, có tâm ý chấm dứt khổ đau trong cuộc đời thì sẽ tìm ra được con đường diệt trừ đau khổ.

Bài kệ 21

Chúng hành phi thân                            

Thị vi tuệ kiến                                      

Bãi yếm thế khổ                                  

Tùng thị đạo trừ                                  

Biết được các hành là vô ngã (phi thân), đó là tuệ giác, có tâm ý chấm dứt đau khổ trong cuộc đời thì sẽ tìm ra được con đường diệt trừ đau khổ.

Bài kệ 22

Ngô ngữ nhữ Pháp                              

Ái tiến vi xạ                                         

Nghi dĩ tự húc                                     

Thọ Như Lai ngôn                              

Tôi nói cho quý vị nghe về các phép tu ấy để quý vị có thể sử dụng mà bắn rơi mũi tên ái dục. Các vị nên tự mình khích lệ và tiếp nhận lời dạy ấy của Như Lai.

Bài kệ 23

Ngô vi đô dĩ diệt                                    

Vãng lai sanh tử tận                               

Phi nhất tình dĩ giải                                

Sở diễn vi đạo nhãn                               

Người xây cất nhà tù cho ta không còn. Chuyện qua lại trong cõi sinh tử do đó cũng đã chấm dứt. Không có sợi dây ràng buộc nào mà chưa được mở ra. Những gì được diễn bày ra đều phát xuất từ con mắt đạo.

Bài kệ 24

Sử lưu chú vu hải                                  

Phan thủy dạng tật mãn                         滿

Cố vi trí giả thuyết                                 

Khả thú phục cam lộ                             

Sông chảy ra biển, các dòng nước đã đầy, giáo pháp này đã vì các bậc trí giả mà được nói lên, (ai tiếp nhận được) sẽ có khả năng nếm được vị cam lộ.

Bài kệ 25

Tiền vị văn Pháp luân                            

Chuyển vi ai chúng sanh                        

Ư thị phụng sự giả                                

Lễ chi độ tam hữu                                 

Trước chưa từng được nghe ai chuyển pháp luân. Sở dĩ có chuyển cũng vì thương chúng sinh, những ai biết nghe theo thì có thể vượt được tam hữu.

Bài kệ 26

Tam niệm khả niệm thiện                       

Tam diệc nan bất thiện                          

Tùng niệm nhi hữu hành                        

Diệt chi vi chánh đoạn                           

Nếu thực tập được ba phép niệm thì rất tốt, bởi vì ba phép này có thể giúp ta thoát khỏi con đường bất thiện. Từ niệm mà có hành, chấm dứt được cái bất thiện là Niết Bàn chân chính.

Bài kệ 27

Tam định vi chuyển niệm                       

Khí y hành vô lượng                              

Đắc tam tam quật trừ                           

Giải kết khả ưng niệm                           

Tam định là để chuyển niệm, buông bỏ cái rườm rà bên ngoài để thực hành vô lượng tâm (dũng mãnh đạt tới đạo vô thượng). Ba định trừ diệt được ba cõi, muốn cởi bỏ nội kết phải thực tập (ba định) này.

Bài kệ 28

Tri dĩ giới cấm ác                                  

Tư tánh tuệ lạc niệm                             

Dĩ tri thế thành bại                                

Tức ý nhất thiết giải                             

 Biết sử dụng giới luật để ngăn cản tội lỗi, biết tư duy thiền tập để đạt tới an lạc, trí tuệ và chánh niệm. Đã biết được bản chất của cái thành bại trong cuộc đời, dừng được sự rong ruổi của tâm ý thì tất cả mọi hệ lụy đều được giải thoát.